Easy
પ્રેરક અસર (Inductive effect) ની માત્રાને અસર કરતા પરિબળો સમજાવો.
(N/A) પ્રેરક અસર ($I$-effect) એ પરમાણુઓ અથવા સમૂહો વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે કાર્બન શૃંખલામાં સહસંયોજક બંધના ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું કાયમી સ્થાનાંતર છે. તેની માત્રાને અસર કરતા પરિબળો નીચે મુજબ છે:
$1$. વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત: $I$-effect નું મૂલ્ય વિસ્થાપક અને કાર્બન પરમાણુ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવત પર આધાર રાખે છે. તફાવત જેટલો વધારે,તેટલી અસર વધુ પ્રબળ.
$2$. અંતર: $I$-effect એ અંતર પર આધારિત ઘટના છે. વિસ્થાપકથી અંતર વધતા આ અસર ઝડપથી ઘટે છે અને ત્રીજા કાર્બન પરમાણુ પછી તે નગણ્ય થઈ જાય છે.
$3$. વિસ્થાપકનો સ્વભાવ: સમૂહનો સ્વભાવ (ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક $-I$ અથવા ઇલેક્ટ્રોન દાતા $+I$) ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરની દિશા નક્કી કરે છે. અસરની પ્રબળતા જોડાયેલા ચોક્કસ સમૂહ પર આધાર રાખે છે (દા.ત.,$-NO_2$ ની $-I$ અસર $-F$ કરતા વધુ હોય છે).
$1$. વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત: $I$-effect નું મૂલ્ય વિસ્થાપક અને કાર્બન પરમાણુ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવત પર આધાર રાખે છે. તફાવત જેટલો વધારે,તેટલી અસર વધુ પ્રબળ.
$2$. અંતર: $I$-effect એ અંતર પર આધારિત ઘટના છે. વિસ્થાપકથી અંતર વધતા આ અસર ઝડપથી ઘટે છે અને ત્રીજા કાર્બન પરમાણુ પછી તે નગણ્ય થઈ જાય છે.
$3$. વિસ્થાપકનો સ્વભાવ: સમૂહનો સ્વભાવ (ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક $-I$ અથવા ઇલેક્ટ્રોન દાતા $+I$) ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરની દિશા નક્કી કરે છે. અસરની પ્રબળતા જોડાયેલા ચોક્કસ સમૂહ પર આધાર રાખે છે (દા.ત.,$-NO_2$ ની $-I$ અસર $-F$ કરતા વધુ હોય છે).
Explore More
Similar Questions
નીચેની પ્રક્રિયાઓમાં ઇલેક્ટ્રોમેરિક અસર ($E$-અસર) નો પ્રકાર ઓળખો:
$(a) >C=C< + CN^{-} \to -C(CN)-C^{-}-$
$(b) >C=C< + H^{+} \to -C^{+}-CH-$
$(a) >C=C< + CN^{-} \to -C(CN)-C^{-}-$
$(b) >C=C< + H^{+} \to -C^{+}-CH-$
Easy
View Solution$x =$ એવા સંયોજનોની સંખ્યા જે $Ph-CH(O^{\Theta})_2$ કરતા વધુ સારા હાઇડ્રાઇડ દાતા છે.
Difficult
View Solutionનીચેનામાંથી કયા અણુમાં ઓક્સિજન પરમાણુ પરની ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા યોગ્ય રીતે દર્શાવેલ નથી?
Difficult
View Solutionનીચે બે વિધાનો આપેલા છે $:$
વિધાન $I :$ હાઇપરકોન્જુગેશન એ કાયમી અસર નથી.
વિધાન $II :$ સામાન્ય રીતે,ધન વીજભારિત $C$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની સંખ્યા જેટલી વધારે,તેટલી હાઇપરકોન્જુગેશન આંતરક્રિયા અને કેટાયનની સ્થિરતા વધારે હોય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો
વિધાન $I :$ હાઇપરકોન્જુગેશન એ કાયમી અસર નથી.
વિધાન $II :$ સામાન્ય રીતે,ધન વીજભારિત $C$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની સંખ્યા જેટલી વધારે,તેટલી હાઇપરકોન્જુગેશન આંતરક્રિયા અને કેટાયનની સ્થિરતા વધારે હોય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો
નીચેના સંયોજનમાં ઇન્ડક્ટિવ ઇફેક્ટને કારણે ઉત્પન્ન થતો સૌથી ઓછો ધન વીજભાર ($\delta, \delta_1, \delta_2, \delta_3$ દ્વારા દર્શાવેલ) ઓળખો: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-Cl$.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo